Theodoor Rogiers, Zilveren sierstel

De zilveren waterkan en schaal van de hand van Theodoor Rogiers vormen samen een ‘lampetstel’, bedoeld voor het wassen van de handen tijdens een banket. Maar als statussymbool moest dit exemplaar vooral uitblinken in weelderigheid.

De rijkelijke versiering en de ietwat onhandige vorm verraden het voornaamste opzet: uitpakken bij bezoekers. De set stond wellicht op een dressoir tussen andere pronkstukken. Het uitmuntende drijf- en ciseleerwerk is het vakmanschap van Theodoor Rogiers, een beroemde zilversmid die gekend was tot bij het Engelse hof. Zijn faam leverde hem zelfs een plekje op in de Iconographie, een reeks gegraveerde portretten van bekende kunstenaars, geleerden en staatslieden.

Kreeg hij voor dit exemplaar de hulp van Rubens? De fontein op het bekken doet vermoeden van wel. Die verwijst verdacht veel naar het standbeeld in Rubens’ tuin. Ook de afgebeelde thema’s zijn helemaal ‘zijn’ ding: de Triomf van Venus siert de waterkan en de schaal vertelt het Bijbelse verhaal van de kuise Suzanna die tijdens het baden begluurd wordt door twee oudere mannen. De brede rand toont de Vier Elementen, van elkaar gescheiden door de geit Amathea, een wapenschild met monogram, een triton (een meerman) en een nereïde (een zeenimf).

In de antieke traditie stond Suzanna symbool voor de kuisheid en de verloste ziel, maar in de renaissance gold ze vooral als excuus om vrouwelijk naakt af te beelden. In deze verzilverde versie van het verhaal proberen de twee mannen haar zelfs uit te kleden. De compositie is duidelijk geïnspireerd op Rubens en mogelijk een bevestiging van zijn betrokkenheid bij de realisatie. Al stond hij wellicht niet in voor het ontwerp zelf.

De rode draad al gespot? Inderdaad, alle taferelen zijn gelinkt aan water. Terwijl Suzanna en de Ouderlingen bij de fontein zitten, wordt liefdesgodin Venus geboren uit de zee en gekroond door de Drie Gratiën. Het oor van de waterkan heeft de vorm van een Triton die een zeeslang boven zijn kop houdt. Zefieren, maskers, grotesken, saters, putti, ranken, eierlijsten en gebladerte versieren de andere delen.

Tot twee mecenassen het in 1999 kochten op een veiling in Monaco, was het pronkstel al bijna 400 jaar in het bezit van Rubens’ erfgenamen. De vrijgevige kunstbeschermers schonken het meteen aan de Koning Boudewijnstichting. Sindsdien wordt het opnieuw bewaard waar het thuishoort: in het Rubenshuis.